Việt Nam – Malaysia tranh hạng ba: Đêm Jakarta và hai mô hình tài năng đối lập

Đêm Jakarta, tôi đến sân Gelora Bung Karno sớm ba tiếng, ngồi ở hàng ghế thứ mười hai, nghe tiếng thở của một sân vận động tám vạn chỗ đang ngủ. Đêm trên sân vắng, tôi nghe thấy tiếng thở của trái bóng. Không có trận chung kết nào ở đây tối nay, chỉ có một trận tranh hạng ba, thứ trận đấu mà bóng đá dành riêng cho những kẻ đến muộn. Tôi vẫn mang theo cuốn sổ tay cũ, quyển mà tôi giữ suốt năm chặng đường cầm bút. Cuốn sổ tay tôi vẫn còn giữ vài giọt nước mắt Moscow. Mỗi lần mở nó ra ở một sân vận động mới, tôi lại tự hỏi: đêm nay, ai sẽ là người khóc? Trận đấu giữa đội tuyển Việt Nam và đội tuyển Malaysia ở lượt trận tranh hạng ba của giải vô địch bóng đá Đông Nam Á được phát sóng đồng thời trên ba nền tảng tại Việt Nam: FPT Play, TV360 và MyTV. Ban đầu tôi định mở bài bằng chính thông tin đó, bởi với một người viết về bóng đá hơn nửa thế kỷ, cấu trúc của một thị trường bản quyền luôn thú vị hơn một đội hình dự kiến. Ba nền tảng cùng phát một trận đấu nghĩa là quyền phát sóng ở Việt Nam được bán theo gói, không độc quyền, ưu tiên độ phủ hơn giá trị đơn lẻ. Nhưng rồi tôi nhận ra người hâm mộ không ngồi trước màn hình vì cấu trúc bản quyền. Họ ngồi đó vì một câu hỏi duy nhất: đội bóng của họ còn bao nhiêu kiêu hãnh sau khi bị loại khỏi giấc mơ lớn nhất? Việt Nam bước vào trận này sau thất bại 0-2 trước Thái Lan ở bán kết. Malaysia cũng không đến được trận cuối, nhưng theo những gì được ghi lại, họ trải qua vòng bảng bất bại với chín bàn thắng và không để thủng lưới lần nào. Hai đội gặp nhau ở sân trung lập Jakarta, nơi không ai có lợi thế sân nhà và không ai được khán giả nhà tiếp sức. Bóng đá Đông Nam Á, ở tầng sâu nhất, luôn là câu chuyện về những khoảng cách được san lấp bằng tiền, bằng giấy tờ và bằng lòng kiên nhẫn. Đội hình dự kiến của Việt Nam dưới thời huấn luyện viên Kim Sang Sik đọc lên như một lời tuyên bố về kinh nghiệm: Patrik Lê Giang trong khung gỗ; Adou Minh, Xuân Mạnh, Ngọc Bảo, Tuấn Tài nơi hàng thủ; Thành Long, Hoàng Đức, Tiến Anh ở tuyến giữa; Đình Bắc, Minh Hoàng, Tài Lộc trên hàng công. Đây là một lựa chọn nặng về kinh nghiệm và thiên về phòng ngự trước. Hoàng Đức vẫn là trục xoay. Đình Bắc vẫn là tia hy vọng trẻ. Nhưng nhìn vào đó, tôi không thấy một cuộc cách tân. Tôi thấy một người thầy đang cố giữ lấy thứ an toàn nhất sau khi đánh mất thứ lớn nhất. Đội hình dự kiến của Malaysia lại kể một câu chuyện khác hẳn. Quentin Cheng, Daniel Ting, Brad Tapp, Nooa Laine, Manuel Hidalgo, Fergus Tierney, Stuart Wilkin, Bergson, một dàn cầu thủ mang dấu vết của những dòng máu và những tấm hộ chiếu khác nhau. Đây là mô hình tài năng nhập khẩu: thay vì chờ mười lăm năm đào tạo, người ta tuyển những cầu thủ đã trưởng thành ở nơi khác, gọi họ về bằng di sản và thủ tục. Cách làm này có trần cao hơn, nhưng cũng mong manh hơn, vì nó phụ thuộc vào giấy tờ, vào lịch thi đấu của các giải ở châu Âu, vào những cuộc điện thoại không hẹn trước. Và Malaysia bước vào trận này mà thiếu hai cái tên quan trọng: Dion Cools và Faisal Halim. Đó là chi tiết tôi muốn mọi người đọc chậm lại. Một đội bóng được ca ngợi vì chuỗi trận hoàn hảo ở vòng bảng, nhưng chuỗi trận ấy đã không sống sót khi mất đi những trụ cột. Bảng tỷ số không phản ánh nổi trái tim, và bóng đá viết thơ ở những chỗ đó. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi suốt nhiều năm, tôi học được rằng một con số hoàn hảo ở vòng bảng chưa bao giờ là bằng chứng của một nền tảng bền vững. Nó có thể chỉ là bằng chứng của một lịch thi đấu may mắn, của những đối thủ yếu hơn, của một khoảnh khắc ngắn ngủi mà mọi đường bóng đều đi đúng hướng. Chín bàn thắng, không thủng lưới, nghe thật đẹp. Nhưng tôi chưa từng thấy một thống kê nào cho tôi biết đội bóng ấy kiểm soát bóng bao nhiêu, pressing tầm cao đến đâu, hay chất lượng cơ hội ra sao. Không có những con số ấy, chúng ta đang ca ngợi một vùng sáng mà không biết nó được thắp bằng gì. Trận tranh hạng ba, xét theo lịch sử, thường là nơi bóng đá cởi bỏ áo giáp. Khi không còn gì để mất, các đội bóng chơi phóng khoáng hơn, và những trận đấu kiểu này hay kết thúc với nhiều bàn thắng. Nhưng tôi không dám chắc điều đó sẽ lặp lại ở Jakarta, bởi cả Việt Nam và Malaysia đều đang mang theo một vết thương lòng, và những vết thương thường khiến người ta chơi chặt chẽ hơn, chứ không phóng khoáng hơn. Ở Hà Nội, ở Sài Gòn, ở những quán cà phê nhỏ dọc quốc lộ, người ta sẽ ngồi trước ba màn hình khác nhau, cùng xem một trận đấu, cùng chờ một điều gì đó không ai gọi tên. Bóng đá là như vậy: nó không hỏi bạn xem qua nền tảng nào, nó chỉ hỏi bạn có ở đó hay không. Ở đây tôi phải nói một điều mà có lẽ không ai muốn nghe. Tên gọi của giải đấu, theo cách nó xuất hiện trên một số bản tin, khiến tôi dừng lại. Bóng đá Đông Nam Á ở cấp độ đội tuyển quốc gia từ trước đến nay do liên đoàn khu vực tổ chức, gắn với tên nhà tài trợ, chứ không mang tiền tố của liên đoàn bóng đá thế giới. Khi một cái tên xuất hiện mà không khớp với ký ức của tôi, tôi không vội tin. Tôi ghi nó vào sổ, bên cạnh dòng chữ nhỏ: cần kiểm chứng. Tương tự, thông tin về người dẫn dắt Malaysia, nếu đó là cái tên tôi từng biết ở một nhiệm kỳ đã qua, cũng xứng đáng được đặt dấu hỏi. Tôi không viết để bắt lỗi. Tôi viết để nhắc rằng ký ức tập thể của chúng ta về bóng đá được xây bằng những dòng tin mà không ai kiểm tra lại. Câu chuyện này vượt ra ngoài một bản tin. Đây là câu chuyện của cả một nền bóng đá khu vực đang loay hoay tìm chỗ đứng. Việt Nam đi lên bằng học viện, bằng những lứa cầu thủ trưởng thành từ nội lực, bằng lòng kiên nhẫn của một hệ thống. Malaysia đi lên bằng nhập tịch, bằng di sản, bằng tốc độ. Hai con đường, hai triết lý, và một đêm Jakarta để xem con đường nào đang đúng hơn ở thời điểm này. 69 năm, tôi vẫn tin một đường chuyền đẹp là một lời tỏ tình. Và tôi vẫn tin rằng một nền bóng đá chỉ bền vững khi nó biết yêu thương những đứa trẻ nhặt bóng của chính mình, chứ không chỉ biết mua về những người đã lớn. Đêm nay, ở Jakarta, sẽ có một đội rời sân với tấm huy chương đồng và một đội rời sân với tay trắng. Nhưng với tôi, thứ đáng ghi lại không nằm ở tấm huy chương. Nó nằm ở câu hỏi mà cả hai đội đang mang theo: sau khi giấc mơ lớn đã khép lại, người ta xây lại bằng gì, bằng những cái tên cũ đã quen, hay bằng một canh bạc mới chưa ai dám thử? Tôi sẽ ngồi lại sau tiếng còi mãn cuộc, mở cuốn sổ, và chờ xem ai là người khóc. Họ bảo tôi mộng mơ. Nhưng trái bóng chưa bao giờ giấu tôi điều gì.