Việt Nam và bài kiểm tra lớn nhất: 27 trận bất bại đứng trước Thái Lan

Có một khoảnh khắc trong phòng họp báo ở Bandung mà ít ai để ý: Kim Sang Sik đặt tay lên bàn, nhìn thẳng về phía các phóng viên Thái Lan, và nói câu mà cả khán phòng phải im lặng vài giây. Đại ý rằng, Thái Lan mạnh ở tuyến giữa, và Việt Nam đã chuẩn bị cho điều đó. Không có lời hứa, không có lời thách thức. Chỉ là một câu xác nhận. Đó là cách một huấn luyện viên nói với đối thủ rằng ông đã đọc họ, mà không cần phải khoe rằng mình đã đọc họ. Trận đấu giữa Việt Nam và Thái Lan ở bảng B sẽ diễn ra vài ngày tới, và nó không đơn thuần là một trận đấu vòng bảng nữa. Trong lịch sử bóng đá Đông Nam Á, những cuộc đối đầu Việt Nam - Thái Lan luôn mang một trọng lượng riêng. Nhưng lần này, trọng lượng đó bị nhân lên bởi một con số: 27 trận bất bại. Hai mươi ba thắng, bốn hòa. Một chuỗi dài đến mức nó không còn là thành tích nữa, nó trở thành một danh tính. Người ta nói về đội tuyển Việt Nam bây giờ bằng cách nhắc đến chuỗi trận ấy trước khi nhắc đến bất cứ điều gì khác. Và đó chính là lúc nguy hiểm nhất bắt đầu. Trận mở màn của Việt Nam ở giải đấu này chỉ kết thúc với tỷ số 1-0 trước Philippines. Một chiến thắng, nhưng là một chiến thắng mỏng. Không ai nói to điều này, bởi vì đứng cạnh chuỗi 27 trận bất bại, một trận thắng 1-0 trông giống như một bước đi bình thường. Nhưng nếu bạn nhìn vào cách trận đấu diễn ra, bạn sẽ thấy một Việt Nam không phải đang áp đảo, mà đang kiểm soát. Đó là hai việc hoàn toàn khác nhau. Một đội áp đảo tạo ra cơ hội, một đội kiểm soát tạo ra sự im lặng. Và Việt Nam, dưới thời Kim Sang Sik, đang rất giỏi trong việc tạo ra sự im lặng. Đó cũng là nền tảng cho cách tiếp cận của Kim ở trận gặp Thái Lan. Ông nói về một kế hoạch hai giai đoạn: hiệp một khóa chặt đội hình, giữ cự ly, không mở cửa; hiệp hai mới tăng tốc, đẩy cao đội hình, khai thác khoảng trống sau lưng hàng thủ đối phương. Nghe qua thì đơn giản. Nhưng đây là một cách tiếp cận được quản trị rủi ro rất kỹ. Nó đánh đổi sự hung hãn đầu trận lấy quyền kiểm soát cuối trận. Và nó phụ thuộc vào hai thứ mà không ai có thể đảm bảo trước giờ bóng lăn: nền tảng thể lực, và chất lượng của những người vào sân từ băng ghế dự bị. Vấn đề nằm ở chỗ, giai đoạn hai — giai đoạn mà Kim gọi là khai thác khoảng trống phía sau — lại đang thiếu đúng những người có khả năng thực hiện nó. Nguyễn Xuân Son nghỉ bốn đến sáu tuần vì chấn thương. Quang Hải vắng mặt. Văn Vĩ và Thanh Chung cũng không có mặt trong danh sách. Hoàng Đức đang bỏ ngỏ khả năng ra sân. Bốn trụ cột của đội tuyển quốc gia, cộng thêm một dấu hỏi lớn ở trung tâm hàng tiền vệ, bị loại khỏi phương trình chỉ trong vài ngày. Nói cách khác, Kim đang vẽ một kế hoạch tấn công mà không có cây bút chính của mình. Có một chi tiết nhỏ nhưng đáng chú ý trong cách Kim xử lý cú sốc này. Ông công khai xin lỗi người hâm mộ Việt Nam, và đặc biệt xin lỗi câu lạc bộ Thép Xanh Nam Định vì đã để Xuân Son ra đi trong màu áo đội tuyển rồi trở về với chấn thương. Đây là một hành động mà không nhiều huấn luyện viên quốc gia chịu làm, bởi vì nó thừa nhận một sự thật khó chịu: trong hệ thống bóng đá Việt Nam, việc một câu lạc bộ V.League mất đi tiền đạo chủ lực vì nghĩa vụ quốc gia là một rủi ro lặp đi lặp lại, và câu lạc bộ không nhận được gì để bù đắp cho rủi ro đó. Đó không phải là vấn đề tài chính của đội tuyển. Đó là vấn đề cấu trúc của cả một nền bóng đá. Nhưng quay lại với trận đấu. Đối thủ của Việt Nam là Thái Lan, đội vừa thắng Pakistan 4-0 và đã để Chanathip Songkrasin nghỉ ngơi dành riêng cho trận này. Chi tiết đó quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Việc một đội bóng cất đi cầu thủ sáng tạo nhất của mình ở một trận đấu khác, để giữ anh ta cho một trận cụ thể, là một tuyên bố chiến thuật. Nó có nghĩa là: chúng tôi biết trận nào quan trọng nhất. Và nó có nghĩa là: chúng tôi đang nhắm vào các bạn. Thái Lan mà Việt Nam sắp gặp không phải là Thái Lan của trận chung kết ASEAN Cup được cho là diễn ra cách đây một tháng. Đó là nhận định của bình luận viên Quang Huy, và nó đủ sắc để đáng nhớ. Ông nói rằng Thái Lan hiện tại đáng gờm hơn đội đã thua Việt Nam ở trận chung kết. Một cách nói vừa cảnh báo, vừa tôn trọng. Nếu Thái Lan đã thua ở trận quyết định, và giờ họ trở lại mạnh hơn, thì câu hỏi đặt ra không phải là Việt Nam có thể thắng không, mà là Việt Nam sẽ phải trả giá như thế nào để thắng. Thứ mà Thái Lan mang đến trận này là sự đa dạng trong cách ghi bàn. Họ có thể thắng theo nhiều cách khác nhau. Đó là một câu mà bạn nên đọc chậm. Trong bóng đá, một đội chỉ biết một cách để thắng thì dễ bị bắt bài. Một đội biết ba cách để thắng thì rất khó để chuẩn bị. Và bài học từ các trận đối đầu gần đây cho thấy Thái Lan vẫn là đội có khả năng tạo đột biến cá nhân cao nhất khu vực nhờ tuyến giữa kỹ thuật của họ. Đó chính là lý do Kim nói về tuyến giữa Thái Lan trước bất cứ điều gì khác. Điều thú vị là cách Kim phản ứng với mối đe dọa đó. Ông không nói về việc sẽ áp đặt thế trận. Ông nói về việc sẽ chịu đựng thế trận. Đó là một sự thay đổi tinh tế trong ngôn ngữ. Một đội áp đặt sẽ nói về việc kiểm soát bóng, kiểm soát nhịp độ, kiểm soát khu vực. Một đội chịu đựng sẽ nói về việc giữ cự ly, giữ đội hình, và chờ đợi thời điểm. Quang Huy gọi đó là chuyển đổi nhanh và linh hoạt chiến thuật. Tôi gọi đó là chấp nhận một hiệp một khó khăn. Nhưng đây là điểm mà tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút. Bởi vì có một cách đọc khác về câu chuyện 27 trận bất bại, và cách đọc đó không được nhắc đến nhiều trên các mặt báo. Một chuỗi 27 trận bất bại ở cấp độ đội tuyển quốc gia là một điều phi thường. Nó không chỉ cần một đội bóng tốt. Nó cần một đội bóng tốt trong một khoảng thời gian dài, gặp nhiều loại đối thủ khác nhau, trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Không có giải thưởng nào được trao cho một chuỗi như vậy, nhưng nó tạo ra một thứ còn giá trị hơn cả giải thưởng: nó tạo ra kỳ vọng. Và kỳ vọng, trong bóng đá, là một món nợ. Khi bạn bất bại 27 trận, mỗi trận tiếp theo không còn là cơ hội để giành chiến thắng nữa. Nó trở thành nguy cơ đánh mất một thứ mà bạn đã dày công xây dựng. Tâm lý đó ngấm vào cả cầu thủ, cả huấn luyện viên, cả khán giả. Nó khiến một trận hòa trở thành thất bại, và một thất bại trở thành khủng hoảng. Đây là lý do tại sao những chuỗi dài thường kết thúc không phải ở nơi khó khăn nhất, mà ở nơi bất ngờ nhất. Bởi vì gánh nặng của sự duy trì không nằm ở chất lượng đối thủ, mà ở trọng lượng của chính kỳ vọng. Có mười bảy đường chuyền nối nhau trước một bàn thắng mà cả thế giới bỏ lỡ, và tôi đã học được rằng ký ức tập thể của bóng đá chỉ ghi lại quả bóng cuối cùng. Chúng ta nhớ người sút, không nhớ người đi trước anh ta. Chúng ta nhớ tỷ số, không nhớ cách tỷ số được tạo ra. Và trong trường hợp của Việt Nam, chúng ta nhớ 27, mà không nhớ rằng nhiều trận trong số đó là những trận thắng mỏng, những trận mà đội bóng phải kiên nhẫn chịu đựng trước khi tìm thấy bàn thắng. Một trận thắng 1-0 không kém giá trị hơn một trận thắng 4-0. Nhưng nó kể một câu chuyện khác về đội bóng. Nó kể về một đội bóng biết cách giành chiến thắng mà không cần phải nổi bật. Đó là một kỹ năng hiếm. Nhưng nó cũng là một kỹ năng dễ bị hiểu sai. Và đây là chỗ tôi muốn đưa ra một góc nhìn khác, một góc nhìn mà tôi nghĩ chúng ta nên cân nhắc trước khi bước vào trận đấu này. Thông thường, người ta đọc chuỗi bất bại như một lợi thế. Đội bóng quen với việc không thua, nên không sợ thua. Cầu thủ tin vào hệ thống, nên không hoảng loạn khi bị dẫn. Đó là cách đọc tích cực, và nó có phần đúng. Nhưng có một cách đọc ngược lại: chuỗi bất bại biến mỗi trận đấu thành một cuộc phòng ngự danh dự thay vì một cuộc tấn công cơ hội. Đội bóng bước vào sân với mục tiêu không mất trước mục tiêu thắng. Và khi bạn bước vào sân với mục tiêu không mất, bạn sẽ chọn những phương án an toàn hơn, những đường chuyền ít rủi ro hơn, những pha lên bóng ít tham vọng hơn. Bạn không chơi để thắng. Bạn chơi để không thua. Và trong một trận đấu với đối thủ ngang tầm, đó là một sự khác biệt lớn. Đây chính là điểm mấu chốt mà tôi cho rằng các mặt báo chưa khai thác đủ. Việt Nam đang bước vào trận gặp Thái Lan với một kế hoạch tấn công thiếu người, một chuỗi bất bại tạo áp lực, và một đối thủ được nghỉ ngơi đầy đủ cộng với động lực phục thù. Ba yếu tố đó cộng lại không tạo ra một bức tranh thuận lợi. Nó tạo ra một bức tranh mà ở đó, may mắn và bản lĩnh cá nhân sẽ phải gánh vác nhiều hơn là hệ thống. Và trong bóng đá, khi hệ thống phải nhường chỗ cho bản lĩnh cá nhân, kết quả trở nên khó đoán hơn rất nhiều. Có một điều tôi luôn tin khi theo dõi các trận đấu ở đẳng cấp này: sai lầm không phải là dấu chấm hết, nó chỉ là dấu phẩy, và câu chuyện vẫn tiếp tục ở trang sau. Điều đó đúng với cả hai đội. Với Việt Nam, một thất bại trước Thái Lan không xóa đi 27 trận bất bại, cũng không xóa đi một chức vô địch khu vực. Nó chỉ chuyển câu chuyện sang một chương khác, một chương nói về việc đội bóng này phản ứng như thế nào khi lần đầu tiên trong một thời gian dài, họ phải đối mặt với sự thật rằng họ có thể thua. Với Thái Lan, một thất bại nữa trước Việt Nam sẽ là một vết cắt sâu hơn, bởi vì nó sẽ xác nhận một điều mà bóng đá Thái Lan đang cố gắng phủ nhận: rằng vị thế số một khu vực của họ đã bị thách thức một cách có hệ thống chứ không phải tình cờ. Trước giờ bóng lăn, người ta thường hỏi tôi nghĩ ai sẽ thắng. Và tôi thường tránh câu hỏi đó, không phải vì tôi không có ý kiến, mà vì tôi nghĩ câu hỏi đó kém thú vị hơn một câu hỏi khác. Điều đáng xem trong trận đấu này không phải là đội nào ghi được nhiều bàn hơn. Điều đáng xem là đội nào sẽ buộc đối thủ phải chơi theo cách của mình. Việt Nam muốn Thái Lan dâng cao để có khoảng trống phía sau. Thái Lan muốn Việt Nam chùng xuống để tuyến giữa của họ có thời gian và không gian. Ai áp đặt được nhịp độ của mình trong hai mươi phút đầu hiệp hai, người đó sẽ kiểm soát trận đấu. Và hai mươi phút đó, với tôi, là khoảng thời gian đáng theo dõi nhất trong cả trận. Còn về những cầu thủ trẻ sẽ được trao cơ hội, đây là một điểm sáng mà tôi nghĩ nên được nhắc đến nhiều hơn. Williams Minh Hoang, mười chín tuổi, cầu thủ Việt kiều, đã vào sân và kiến tạo một bàn thắng cho Đình Bắc. Đó là một khoảnh khắc nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn. Nó cho thấy rằng trong lúc đội tuyển đang mất đi những trụ cột, cánh cửa đang mở ra cho những người trẻ, và ít nhất một trong số họ đã bước qua cánh cửa đó. Không có gì đảm bảo Minh Hoang sẽ tỏa sáng trước Thái Lan. Nhưng sự xuất hiện của anh ấy, cùng với những cái tên như Hoàng Hên, Patrik Lê Giang, Adou Minh, Cao Quang Vinh, Ngô Đăng Khoa, cho thấy một điều đáng chú ý về bóng đá Việt Nam: nguồn lực đang được mở rộng. Không còn chỉ là những cầu thủ trưởng thành trong nước, mà là cả một lớp cầu thủ Việt kiều và nhập tịch, được tuyển chọn từ khắp nơi trên thế giới. Đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc, không phải một giải pháp tình thế. Và nó có hàm ý sâu hơn những gì người ta thường thảo luận. Khi một đội tuyển mở rộng nguồn lực ra ngoài biên giới quốc gia, nó không chỉ tăng độ sâu của đội hình. Nó thay đổi cách đội bóng phải quản lý phòng thay đồ, cách huấn luyện viên phải cân bằng giữa các nhóm cầu thủ có xuất phát điểm khác nhau, và cách người hâm mộ phải định nghĩa lại cảm giác thân thuộc của mình với đội tuyển. Những người lần đầu tiên thấy một cầu thủ Việt kiều khoác áo đội tuyển quốc gia có thể cảm thấy điều gì đó lạ lẫm. Nhưng bóng đá hiện đại đã chứng minh rằng đây là con đường mà hầu hết các quốc gia có nguồn dân số ở nước ngoài đều phải đi qua. Câu hỏi không phải là có nên làm hay không. Câu hỏi là làm như thế nào để giữ được bản sắc trong khi vẫn mở rộng được nguồn lực. Và đây là nơi tôi nghĩ bóng đá Việt Nam đang đi trước khu vực một bước. Việc các cầu thủ Việt kiều và nhập tịch không chỉ được gọi lên mà còn được sử dụng trong những trận đấu quan trọng cho thấy một sự tin tưởng vào hệ thống tuyển trạch đã được thiết lập, chứ không phải một phản ứng tức thời trước khủng hoảng chấn thương. Đó là một dấu hiệu trưởng thành. Người ta không nhớ một trận đấu vì tỷ số của nó. Người ta nhớ vì cách một đội bóng đứng lên. Và điều tôi muốn thấy trong trận đấu này không phải là một tỷ số đẹp. Điều tôi muốn thấy là cách Việt Nam phản ứng khi Thái Lan gây khó khăn, khi tuyến giữa của họ kiểm soát bóng, khi Chanathip xuất hiện ở một khoảng trống mà tưởng như không có, khi hàng thủ Việt Nam phải chịu đựng một pha phản công nhanh. Những khoảnh khắc đó sẽ nói nhiều hơn bất cứ con số nào về việc Việt Nam hiện tại là một đội bóng như thế nào. Là một đội bóng sống nhờ ký ức về những trận thắng, hay là một đội bóng sống bằng khả năng thích nghi với những trận đấu chưa từng xảy ra. Có thứ âm thanh của sự im lặng trong một sân vận động đông người, và nó vang hơn cả tiếng hò reo. Tôi đến sân để nghe, không chỉ để xem. Và tôi sẽ lắng nghe trận đấu này rất kỹ. Không phải để tìm ra ai thắng. Mà để hiểu xem, sau 27 trận bất bại, đội tuyển Việt Nam này còn giữ được bao nhiêu phần của một đội bóng đang khao khát chiến thắng, và bao nhiêu phần của một đội bóng đang sợ mất đi điều mình đang có. Trận đấu sẽ kết thúc sau chín mươi phút, có thể là một trăm hai mươi phút, có thể là cả một loạt luân lưu. Nhưng bài thơ về đội bóng này thì vẫn còn dở dang, và chương tiếp theo sẽ được viết bằng cách họ bước vào trận đấu với Thái Lan — không phải bằng kết quả, mà bằng thái độ. Đó mới là điều đáng chờ đợi.